Καημοί ἀπό τή δοκιμασία ἑνός ποιητῆ

῞Ενα τοπίο δέν εἶναι, ὅπως τό ἀντιλαμβάνονται μερικοί, κάποιο ἁπλῶς σύνολο γῆς, φυτῶν καί ὑδάτων. Εἶναι ἡ προβολή τῆς ψυχῆς ἑνός λαοῦ στήν ὕλη...
ὑ Τό καίριο στή ζωή αὐτή κεῖται πέραν τοῦ ἀτόμου. Μέ τή διαφορά ὅτι, ἄν δέν ὁλοκληρωθεῖ κανείς σάν ἄτομο –καί ὅλα συνωμοτοῦν στήν ἐποχή μας γι’ αὐτό– ἀδυνατεῖ νά τό ὑπερβεῖ.

Σ’ αὐτό τό σημεῖο τῆς σταύρωσης βρισκόμαστε σήμερα, πού οἱ περισσότεροι ἀδυνατοῦν, ἐπί παραδείγματι, νά ἐκτιμήσουν τήν ὑγεία, ἐπειδή δέν ἔτυχε ν’ ἀρρωστήσουν, ἤ ἐπειδή –τό χειρότερο– θεώρησαν καίριο τήν ἀρρώστια. ῾Ο μηχανισμός μιᾶς λειτουργίας, ὅπως αὐτή ἀντανακλᾶ στή λογοτεχνία μας, τήν καταδυναστεύει, τήν ὑποβάλλει σ’ ἕνα εἶδος παραμορφωτικῆς ἀρθρίτιδας, πού ἐξαιτίας μιᾶς μακρᾶς καί συνεχοῦς τακτικῆς ἐκλαμβάνεται ὡς ἡ μόνη φυσιολογική...

Τα μικρά μεγέθη, ὁ περιορισμένος πληθυσμός, ἡ περίπου ἀνυπαρξία καταναλωτικῶν ἀγαθῶν, μειώνουν τίς διαφορές ἀνάμεσα στά κοινωνικά στρώματα, ἔτσι πού ἡ πλάστιγγα νά γέρνει πάντοτε ἀπό τό μέρος τῆς ποιότητας καί τοῦ καλοῦ γούστου, πού ἤ ὑπάρχουν διάχυτα στόν ἀέρα γιά τόν καθένα ἤ δέν πουλιοῦνται στήν ἀγορά, ὥστε νά μποροῦν νά τά προμηθεύονται οἱ ὀλίγοι...

Στίς κοινωνικές τους σχέσεις, τίς οἰκογενειακές ἀλλά καί τίς ἐπαγγελματικές, συμπεριφέρονται μέ μιάν εὐθύτητα καί μιά ψυχική εὐγένεια, πού μαρτυροῦν κοιτάσματα χρυσοῦ στό προγονικό τους ὑπέδαφος.
῾Η κρίση τους εἶναι καθαρό μαχαίρι. Κόβει τά πράγματα σέ καλά καί κακά, μαῦρα καί ἄσπρα, ὅπως μᾶς τά ’μάθε ἡ μάνα μας. ῎Ετσι ὅμως κι ἐμπλακοῦν στά συνθήματα, πού τούς προσφέρουν μέ τόν δικό τους δόλιο τρόπο οἱ πολιτικές παρατάξεις, ἡ καθαροσύνη αὐτή χάνεται. Καί τά μέν καί τά δέ, εἶναι ὅλα καλά, ἐάν βρίσκονται ἀπό τό μέρος μας, καί ὅλα κακά, ἐάν βρίσκονται ἀπό τό ἄλλο. Δέν ὑπάρχει τρόπος νά χωριστοῦν ἀλλιῶς...

Δέν τολμᾶς νά τραβήξεις μιάν ἀπό τίς ἀξίες πού πιστεύεις ὅτι ἱκανοποιοῦν τήν ἐθνική σου φιλαυτία, καί βλέπεις νά βγαίνουν μαζί της ἕνα σωρό ἄνθρωποι τῶν χρηματιστηρίων, πού ἀνεβοκατεβαίνουν στήν κόλαση, ὅπως στό σπίτι τους. Δέν κοιτᾶς ν’ ἀγγίξεις μιάν ἀπό τίς ἀξίες πού ἱκανοποιοῦν τά αἰσθήματά σου γιά κοινωνική δικαιοσύνη, καί βρίσκεσαι νά «κάνεις πορεία» μέ ἕνα συρφετό ἀνθρώπων πού δέν ἔχουν δική τους σκέψη, ἀλλά τήν περιμένουν ἀπό τόν καθοδηγητή τους. ῎Ετσι ὅμως, ἡ ψυχή μας ὑποχρεώνεται νά κυλήσει πάνω σέ δύο γραμμές, πού ἀδυνατοῦμε νά παραλληλίσουμε. ῾Ο ἐκτροχιασμός εἶναι ἀναπόφευκτος. Θεέ μου!...

Νά μποροῦσαν καί τή σημασία τῶν λαῶν νά τή μετρᾶνε ὄχι ἀπό τό πόσα κεφάλια διαθέτουνε γιά μακέλεμα, ὅπως συμβαίνει στίς ἡμέρες μας, ἀλλά ἀπ’ τό πόση εὐγένεια παράγουν, ἀκόμη καί κάτω ἀπό τίς πιό δυσμενεῖς καί βάναυσες συνθῆκες, ὅπως ὁ δικός μας ὁ λαός στά χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας, ὅπου τό παραμικρό κεντητό πουκάμισο, τό πιό φτηνό βαρκάκι, τό πιό ταπεινό ἐκκλησάκι, τό τέμπλο, τό κιούπι, τό χράμι, ὅλα τους ἀποπνέανε μιάν ἀρχοντιά κατά τι ἀνώτερη τῶν Λουδοβίκων.
Τί σταμάτησε αὐτά τά κινήματα ψυχῆς, πού ἀξιώθηκαν κι ἔφτασαν ὥς τίς κοινότητες; Ποιός καπάκωσε μιά τέτοιου εἴδους ἀρετή, πού μποροῦσε μιά μέρα νά μᾶς ὁδηγήσει σέ ἕνα ἰδιότυπο, κομμένο στά μέτρα τῆς χώρας, πολίτευμα; ῞Οπου τό κοινόν αἴσθημα νά συμπίπτει μέ ἐκεῖνο τῶν ἀρίστων...
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ
Τά δημόσια καί τά ἰδιωτικά, 1991, ᾿Αθήνα, ἐκδ. ΙΚΑΡΟΣ