«...῾Η διδασκαλία τοῦ ἁγίου Νικοδήμου θά μποροῦσε νά δώσει διέξοδο στήν πνευματική παρακμή τοῦ σύγχρονου κόσμου καί ἰδιαίτερα τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας. Τό ἐκπαιδευτικό μας σύστημα, ὁ ἐκκλησιαστικός μας βίος καί ὁ πνευματικός κόσμος ἔχουν νά ὠφεληθοῦν πολλά ἀπό τόν μεγάλο ῾Αγιορείτη πατέρα...».

Οἱ παραπάνω ἐκτιμήσεις περιλαμβάνονται στά Συμπεράσματα τοῦ Β’ ᾿Επιστημονικοῦ Συνεδρίου, πού διεξήχθη τό τριήμερο 3-5 Σεπτεμβρίου στό ἱερό κοινόβιο τοῦ ῾Οσίου Νικοδήμου τοῦ ῾Αγιορείτου στόν Πεντάλοφο Γουμένισσας (Κιλκίς), μέ ἀφορμή τά 200 χρόνια ἀπό τήν κοίμηση τοῦ ῾Αγίου.

Κατά τή διάρκεια τῶν ἐργασιῶν τοῦ Συνεδρίου παρουσιάστηκαν 21 εἰσηγήσεις, καθαρά ἐπιστημονικοῦ περιεχομένου, προϊόν ἐπίπονης καί μακρᾶς ἔρευνας τῶν ἁγιονικοδημικῶν κειμένων, ἀναδεικνύοντας ἔτσι πολλά πρωτότυπα στοιχεῖα γιά τό ἔργο καί τή ζωή τοῦ ῾Οσίου.

Τήν ἔναρξη τῶν ἐργασιῶν κήρυξε ὁ καθηγούμενος τοῦ ῾Ι. Κοινοβίου, πού εἶναι Μετόχι τῆς ῾Ι. Μονῆς Σίμωνος Πέτρας τοῦ ῾Αγίου ῎Ορους, ἀρχιμ. Χρυσόστομος.

᾿Ακολούθησε ἡ εἰσαγωγική ὁμιλία τοῦ καθηγουμένου τῆς κυριάρχου Μονῆς ἀρχιμ. ῾Ελισαίου μέ θέμα· «Προοιμιασμοί τῶν Νικοδημικῶν Συγγραφῶν».

Νά σημειωθεῖ ὅτι μετά ἀπό κάθε μία ἀπό τίς ἕξι συνεδρίες πού πραγματοποιήθηκαν, ἀκολούθησε διάλογος ἐξίσου σημαντικός μέ τίς εἰσηγήσεις.

Συμπεράσματα

Στό τέλος τοῦ Συνεδρίου ἡ ᾿Οργανωτική ᾿Επιτροπή, ἀποτελουμένη ἀπό τούς Θεόδωρο Γιάγκου, Καθηγητή ΑΠΘ, πρωτοπρ. Θεόδωρο Γιάγκου, Καθηγητή ΑΠΘ, πρωτοπρ. ᾿Αθανάσιο Γκίκα, ᾿Αναπληρωτή καθηγητή ΑΠΘ καί ἀρχιμ. Νικόδημο Σκρέττα, ἐπίκουρο καθηγητή ΑΠΘ παρουσίασε τά συμπεράσματα τοῦ τριημέρου, πού συνοψίζονται στά ἐξῆς·

1) ῾Ο ἅγιος Νικόδημος εἶναι κορυφαῖος διδάσκαλος τοῦ Γένους καί τῆς ᾿Εκκλησίας. Στή σχετικά σύντομη καί πολύπονη ἐπίγεια ζωή του παρήγαγε ὀγκωδέστατο ἔργο (τά μείζονα ἔργα του εἶναι 28, μέ περισσότερες τῶν δέκα χιλιάδων σελίδων), πού ἐπηρέασε δραστικά τήν πορεία τῆς θεολογικῆς σκέψης τοῦ σύγχρονου ἐκκλησιαστικοῦ βίου τῆς οἰκουμενικῆς ᾿Ορθοδοξίας. Τό Πηδάλιο, ἡ Φιλοκαλία, ὁ Συναξαριστής, τό Περί συνεχοῦς μεταλήψεως, τό Συμβουλευτικό ᾿Εγχειρίδιο, τό ῾Εορτοδρόμιο, ἡ Χρηστοήθεια, ὁ ᾿Αόρατος Πόλεμος καί τά Πνευματικά γυμνάσματα εἶναι βιβλία - σταθμοί καταγραφῆς τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας καί ἔγιναν ἀντικείμενο ἐρεύνης στίς εἰσηγήσεις τοῦ παρόντος Συνεδρίου.

2) Παραμένουν πολλά ἀκόμη ἀνέκδοτα ἐλάσσονα ἔργα τοῦ ῾Αγίου, κυρίως ἐπιστολικά καί –μνογραφικά, καθώς καί πολλές ἄλλες πηγές, πού φωτίζουν ἄγνωστες πτυχές τοῦ βίου, τῆς ἐργογραφίας καί τῆς θεολογίας τοῦ ἁγίου Νικοδήμου. ῾Η ἔρευνα καλεῖται νά καλύψει αὐτό τό κενό καί, ὅταν θά καταστεῖ δυνατόν, νά ἐκδόσει σέ μιά ἐπιμελημένη σειρά ὅλα τά ἔργα τοῦ ῾Αγίου. ᾿Ελπίζουμε ὅτι μέ τή δύναμη τοῦ Θεοῦ καί τή βοήθεια τοῦ ῾Αγίου, αὐτό θά πραγματοποιηθεῖ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι ἀπό τήν ῾Ιερά Μονή του.

3) Τό παρόν Συνέδριο ἔδωσε ἔμφαση στήν προβολή τῆς ἑρμηνευτικῆς συμβολῆς τοῦ ἁγίου Νικοδήμου, πού ἕως τώρα στή θεολογική βιβλιογραφία δέν ἔτυχε τῆς ἁρμοζούσης προσοχῆς. Αὐτό ἦταν ἡ ἀρχή, ἀπομένει ἀκόμη πολύς δρόμος.

4) ᾿Επισημάνθηκε ὅτι ἕνας ἀπό τούς τομεῖς στούς ὁποίους εἶναι ἀνάγκη νά στρέψουμε τήν προσοχή μας εἶναι ἡ ἔρευνα τῶν πηγῶν τῶν συγγραμμάτων τοῦ ἁγίου Νικοδήμου. Δηλαδή ποιές ἑκάστοτε εἶναι οἱ ἄμεσες καί ποιές οἱ δευτερεύουσες πηγές του, καθώς καί οἱ τυχόν ἐξαρτήσεις του. ᾿Επίσης, πρέπει νά διερευνηθεῖ βαθύτερα ὁ τρόπος ἀξιοποίησης τῶν πηγῶν του καί ποιά, κάθε φορά, ἡ στόχευσή του.

5) ᾿Ιδιαίτερης ἐπίσης προσοχῆς ζήτημα εἶναι τό ποιά ἦταν ἡ ἐπίδραση τοῦ ῾Αγίου καί τῆς διδασκαλίας του στίς διάφορες ἐκφάνσεις τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ καί πνευματικοῦ βίου καί τῆς θεολογικῆς σκέψης.

Οἱ εἰσηγήσεις κατέγραψαν σημαντικές πτυχές·

α) περί τοῦ ἤθους τῶν πιστῶν,

β) περί τῆς διατυπώσεως τοῦ δόγματος,

γ) περί τῆς λατρείας,

δ) περί τῆς ποιμαντικῆς ἐπιστήμης καί τῆς ὀρθοδόξου θεραπευτικῆς,

ε) περί τῆς κανονικῆς πράξεως,

στ) περί τῆς κοινωνικῆς διδασκαλίας,

ζ) περί τῆς συναξαριστικῆς γραμματείας.

᾿Αξιοποίησαν πρωτότυπο –λικό, ἀλλά μπροστά στό ὀγκῶδες ἔργο τοῦ ῾Αγίου ἡ προσπάθεια ἀποτελεῖ μιά ἐπιπλέον προσθήκη στήν ἀνάπτυξη τοῦ οἰκοδομήματος τῶν ἁγιονικοδημικῶν σπουδῶν.

6) Τέλος, τονίστηκε, διά πολλῶν προβληματισμῶν καί διαλογικῶν παρεμβάσεων, ὅτι ἡ διδασκαλία τοῦ ἁγίου Νικοδήμου θά μποροῦσε νά δώσει διέξοδο στήν πνευματική παρακμή τοῦ σύγχρονου κόσμου καί ἰδιαίτερα τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας. Τό ἐκπαιδευτικό μας σύστημα, ὁ ἐκκλησιαστικός μας βίος καί ὁ πνευματικός κόσμος ἔχουν νά ὠφεληθοῦν πολλά ἀπό τόν μεγάλο ῾Αγιορείτη πατέρα, τόν πολλά πονήσαντα πρός φωτισμό τοῦ ὀρθοδόξου Γένους.

῾Ο πρόεδρος τῆς Χ.Δ. Μανώλης Μηλιαράκης παρακολούθησε ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τίς ἐργασίες τοῦ Συνεδρίου. Μέ τή λήξη συνεχάρη τήν ᾿Οργανωτική ᾿Επιτροπή καί τούς εἰσηγητές καί εὐχαρίστησε τόν καθηγούμενο τοῦ ῾Ι. Κοινοβίου ἀρχιμ. Χρυσόστομο καί ὅλη τήν ἀδελφότητα γιά τή φιλοξενία ἀγάπης πού προσέφεραν σέ ὅλους τούς συνέδρους.

Εἰσηγήσεις καί εἰσηγητές

– Γεώργιος Μαντζαρίδης, ῾Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ· «῾Η φυσιολογία τῆς ἠθικῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου κατά τόν ῞Αγιο Νικόδημο».

– Μοναχός Μάξιμος Σιμωνοπετρίτης· «῾Η θεολογία τοῦ ῾Αγίου Μαξίμου τοῦ ῾Ομολογητοῦ καί τοῦ Εὐαγρίου στή Φιλοκαλία».

– ᾿Αντώνιος Παπαδόπουλος, ῾Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ· «῾Η περί ῾Αγίας Τριάδος διδασκαλία τοῦ ῾Αγίου Νικοδήμου στόν Κανόνα τῆς Πεντηκοστῆς».

– Νικόλαος Νικολαΐδης, Καθηγητής ΕΚΠΑ· «Θεολογική προσέγγιση τοῦ ῾Αγίου Νικοδήμου στήν ἑρμηνεία τῶν Κανόνων τῶν Χριστουγέννων».

– Σταῦρος Γιαγκαζόγλου, Δρ. Θεολογίας, Σύμβουλος Παιδαγωγικοῦ ᾿Ινστιτούτου, Διευθυντής τοῦ περιοδικοῦ «Θεολογία»· «῾Η παρουσία τοῦ ῾Αγίου Νικοδήμου στή θεολογική σκέψη τοῦ 20οῦ αἰώνα».

– Γεώργιος Φίλιας, Καθηγητής ΕΚΠΑ· «Τά λειτουργικά σχόλια τοῦ Πηδαλίου».

– ᾿Αρχιμ. Νικόδημος Σκρέττας, ᾿Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ· «῾Η εὐχαριστιακή διδασκαλία τοῦ ῾Αγίου Νικοδήμου».

– Πρεσβ. Χρυσόστομος Νάσσης, Λέκτωρ ΑΠΘ· «῾Η χρήση τῶν Λειτουργικῶν ῾Υπομνημάτων ἀπό τόν ῞Αγιο Νικόδημο».

– Συμεών Πασχαλίδης, ᾿Αναπληρωτής Καθηγητής ΑΠΘ· «῾Ο τρόπος ἐργασίας τοῦ ῾Οσίου Νικοδήμου γιά τή συγγραφή τοῦ Συναξαριστοῦ του καί οἱ πηγές του».

– ᾿Αθανάσιος Παπαθανασίου, Δρ. Θεολογίας, ᾿Αρχισυντάκτης τοῦ περιοδικοῦ «Σύναξη»· «Ζητήματα ἀνεξιθρησκείας στόν ῞Αγιο Νικόδημο».

– Κωνσταντίνος Κωτσιόπουλος, Λέκτωρ ΑΠΘ· «᾿Εργασία καί κοινωνία κατά τόν ῞Αγιο Νικόδημο. Σύγχρονες προεκτάσεις».

– ῎Αννα Καραμανίδου, Λέκτωρ ΑΠΘ· «῾Η ἐπίδραση τοῦ ῾Αγίου ᾿Ιωάννου Χρυσοστόμου στίς ἑρμηνευτικές συμβολές τοῦ ῾Αγίου Νικοδήμου στόν ᾿Απόστολο Παῦλο».

– Κυριακούλα Παπαδημητρίου, ᾿Επίκουρος Καθηγήτρια ΑΠΘ· «῾Η ἑρμηνεία τῶν ΙΔ’ ᾿Επιστολῶν τοῦ ᾿Αποστόλου Παύλου ἀπό τόν ῞Αγιο Νικόδημο».

– Αἰκατερίνη Τσαλαμπούνη, Λέκτωρ ΑΠΘ· «῾Η ἑρμηνεία τῆς Α’ ἐπιστολῆς Πέτρου στόν ῞Αγιο Νικόδημο καί στήν προηγούμενη πατερική ἑρμηνευτική παράδοση».

– Εὐαγγελία Δάφνη, Λέκτωρ ΑΠΘ· «῾Ο ψαλμός 88ος (89ος) στόν ῞Αγιο Νικόδημο καί στή σύγχρονη ἔρευνα».

– Θεόδωρος Γιάγκου, Καθηγητής ΑΠΘ· «᾿Επανεξετάζοντας τά σχόλια τοῦ ῾Αγίου Νικοδήμου στούς 46ον καί 68ον ᾿Αποστολικούς Κανόνες».

– Πρωτοπρ. ᾿Αθανάσιος Γκίκας, ᾿Αναπληρωτής Καθηγητής ΑΠΘ· «Ποιμαντικές θέσεις τού ῾Αγίου Νικοδήμου στό Συμβουλευτικό ᾿Εγχειρίδιο καί ἡ σύγχρονη ποιμαντική πραγματικότητα».

– Μαρία Βασιλειάδου, ᾿Επιστημονική ῾Υπεύθυνος Τμήματος Προαγ. Ψυχικής ῾Υγείας Α’ Παν/κῆς Ψυχιατρικής Κλινικῆς ΕΚΠΑ· «Συνιστῶσες τῆς “–γείας” στό ἔργο τοῦ ῾Αγίου Νικοδήμου· ἐφαρμογές στήν ἰατρική πράξη».

– Σεβ. Μητροπολίτης πρ. ᾿Ερζεγοβίνης κ. ᾿Αθανάσιος· «᾿Αξιολόγηση τῶν ἔργων τοῦ ῾Αγίου Νικοδήμου στήν ᾿Ορθόδοξη Παράδοση».