Πέμπτη 7 ᾿Ιανουαρίου. Σύναξις τοῦ τιμίου ἐνδόξου προφήτου, προδρόμου καὶ βαπτιστοῦ ᾿Ιωάννου. «῎Ενσαρκε λύχνε, πρόδρομε τοῦ Σωτῆρος, βλάστημα στείρας, φίλε τοῦ ἐκ Παρθένου, ὃν σκιρτήμασι νηδύος προσεκύνησας, καὶ ἐβάπτισας νάμασι ᾿Ιορδάνου...» (᾿Απὸ τὸν ῾Εσπερινὸ τῆς ἑορτῆς).

«Σήμερον ρείθροις μυστικοῖς πᾶσα ἡ κτίσις ἀρδεύεται... Σήμερον τὸ πικρὸν ὕδωρ, τὸ ἐπὶ Μωυσέως, τῷ λαῷ εἰς γλυκύτητα μεταποιεῖται τῇ τοῦ Κυρίου παρουσίᾳ...» (᾿Απὸ τὴν εὐχὴ τῆς ἀκολουθίας τῶν ῾Ωρῶν τῶν Θεοφανείων)... Σὲ δυὸ φράσεις, ἡ τεράστια συνεισφορὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ στὴ διαμόρφωση τοῦ παγκόσμιου πολιτισμοῦ, ἀκόμα καὶ ὅταν ἡ ἐπίδραση τοῦ Χριστιανισμοῦ δὲν εἶναι φανερή. Παράδειγμα, ὅλα τὰ περὶ δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ ἐνῶ ἐμφανίζονται ὡς δημιούργημα τοῦ Διαφωτισμοῦ, στὴν πραγματικότητα βασίζονται στη χριστιανικὴ διδασκαλία. ῞Ομως, χωρὶς τὴν παρουσία τοῦ Κυρίου, τὸ νερὸ πικρίζει καὶ, ἀντὶ νὰ ἀρδεύει, προκαλεῖ ἐρήμωση καὶ ξηρασία. ῎Ετσι, καὶ οἱ διάφορες ἄθεες ἰδεολογίες καὶ δοξασίες, ἐνῶ φαινομενικὰ δροσίζουν καὶ ἀνακουφίζουν, ὅταν καταλαγιάσουν καὶ περάσει ὁ πρῶτος ἐνθουσιασμός, ἀφήνουν πίσω τους δυστυχία καὶ προκαλοῦν διάβρωση καὶ ἀπερήμωση, ὑλικὴ καὶ πνευματική.

«Δὲν ὑπάρχει ἔλεος οὔτε συμπάθεια, μόνο μίσος καὶ ἀναίδεια. Οἱ κύριοί μας εἶναι ἄδικοι· αὐτοὶ ποὺ μᾶς κυβερνοῦν ἁρπακτικοί· οἱ δικαστές μας διεφθαρμένοι· οἱ διαιτητές μας ψεῦτες· οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων ἀπατεῶνες καὶ αὐτοὶ τῶν έπαρχιῶν χωρὶς κρίση· καὶ οἱ πάντες ἐν γένει εὐτελεῖς...». Θὰ μποροῦσαν αὐτὰ νὰ εἶχαν γραφεῖ σήμερα. ῞Ομως, στὴν πραγματικότητα ἀποτελοῦν ἀπόσπασμα λόγου τοῦ μοναχοῦ ᾿Ιωσὴφ Βρυεννίου* (1350-1431), στὴν Κωνσταντινούπολη. Στὸ λόγο ποὺ ἐκφωνήθηκε τὴ Μεγάλη Παρασκευὴ τοῦ 1419 «ἐπὶ παρουσίᾳ βασιλέων, καὶ τῶν ἐν τέλει, καὶ συνελεύσει τῶν ἐξαιρέτων τοῦ γένους ἡμῶν, καὶ τῆς βασιλίδος ταύτης τῶν πόλεων», γινόταν ἀνάλυση τῶν πνευματικῶν αἰτίων τῆς κατάπτωσης τῆς αὐτοκρατορίας καὶ προσπάθεια νὰ ἀπαντηθεῖ τὸ ἐρώτημα, γιατὶ ἐπέτρεπε ὁ Θεὸς τὴν ἐπικράτηση τῶν ἐχθρῶν της.

Μοιρολατρία; ῾Η ἀρθρογράφος κα ῾Ελένη Προκοπίου, ποὺ παραθέτει τὸ πιὸ πάνω ἀπόσπασμα στὸ ἄρθρο της μὲ τίτλο «Τὸ τέλος τῆς Χριστιανικῆς Πολιτείας», συμπεραίνει ὅτι «ἡ ἧττα ἐκλαμβάνεται... ὡς θεϊκὴ παρέμβαση, ὡς τιμωρία γιὰ τὶς ἁμαρτίες ποὺ ἔχουν διαπραχθεῖ» καὶ ὅτι, κατὰ συνέπεια, στὴν ἀντίληψη αὐτὴ «στηρίχτηκε ἡ μοιρολατρικὴ στάση τῶν Βυζαντινῶν μπροστὰ στὰ σοβαρὰ γεγονότα ποὺ προηγήθηκαν τῆς ῞Αλωσης...». Κι ὅμως, κάθε ἄλλο παρὰ «μοιρολάτρης» μπορεῖ νὰ χαρακτηρισθεῖ ὁ ᾿Ιωσὴφ Βρυέννιος. ῞Οπως ἐπισημαίνει ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου κ. ῾Ιερόθεος «...μάλιστα ὁ ἴδιος ἔκανε ἔκκληση στοὺς Κωνσταντινουπολίτας, χωρὶς νὰ ὑπάρχη ἀνταπόκριση, νὰ συντελέσουν στὴν ἀνοικοδόμηση τῶν τειχῶν της, ἐν ὄψει τοῦ μεγάλου κινδύνου. ῞Ομως οἱ κάτοικοι, ἰδιαιτέρως οἱ πλούσιοι, ἀσχολούμενοι μὲ τὴν αὔξηση τῶν ἀτομικῶν τους ἐσόδων, ἀδιαφοροῦσαν, μὲ ἀποτέλεσμα ἡ πόλη νὰ ὁμοιάζη, ὅπως λέγει, μὲ «σεσαθρωμένον» πλοῖον ποὺ ἦταν ἕτοιμο νὰ βυθισθῆ».

᾿Επίκαιρη πολιτικὴ ἀνάλυση. ῾Η προσέγγιση τοῦ Βρυεννίου, μπορεῖ νὰ εἶναι πνευματική, ἀλλὰ δὲν παύει νὰ εἶναι καὶ πολιτική, ἀφοῦ ἡ πνευματικὴ κατάπτωση εἶναι ἄμεσα συναρτημένη μὲ τὴν κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ παρακμὴ καὶ τὴν ἀποδιάρθρωση τῆς συνοχῆς μιᾶς κοινωνίας. ῞Οπως καταλήγει καὶ ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου, «Αὐτοὶ οἱ λόγοι τοῦ ᾿Ιωσήφ Βρυεννίου ἀναφέρονται καὶ σὲ μᾶς, ἀφοῦ τόσο στὴν ἐθνική, ὅσο καὶ στὴν οἰκογενειακή καὶ προσωπική μας ζωή, πρέπει νὰ στηριζόμαστε σὲ πνευματικὰ θεμέλια. Τὰ χωρία «μακάριος ὁ λαὸς οὗ ἐστὶ βοηθὸς Κύριος ὁ Θεὸς αὐτοῦ» καὶ «μακάριοι πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Κύριον» ἔχουν πνευματικὴ ἐφαρμογὴ καὶ συνιστοῦν τὸν λεγόμενο πνευματικὸ νόμο. ᾿Εὰν ζοῦμε ἀπρεπῶς, τότε ὁ Θεὸς πρὸς παιδαγωγία καὶ ἀπὸ ἀγάπη ἐπιτρέπει διάφορα δεινὰ γιὰ νὰ μετανοήσουμε.» (περιοδικὸ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜ-

ΒΑΣΗ, Μάιος 2006).

«Σὰν τὰ σκυλιά...». 47.000.000 πολίτες τῶν Η.Π.Α. εἶναι ἐντελῶς ἀνασφάλιστοι, ἐνῶ 100.000.000 εἶναι πλημμελῶς ἀσφαλισμένοι καὶ ἀκάλυπτοι σὲ περίπτωση σοβαρῆς ἀσθένειας. Τὰ στοιχεῖα αὐτὰ ἀναφέρονται σὲ ἔρευνα τοῦ γαλλικοῦ περιοδικοῦ «Τιἣ῏ἂὼὃὰὼὸ ἒ῍ἶὐὦἂὸὃ», τεῦχος 17.12.2009 (Τεμουανιὰζ Κρετιὲν), μὲ ἀφορμὴ τὸ σχέδιο ᾿Ομπάμα γιὰ τὴν κοινωνικὴ ἀσφάλιση. ῞Οποιος δὲν μπορεῖ νὰ πληρώσει πανάκριβα, ἀφήνεται στὴν τύχη του. ᾿Ενδεικτικὰ εἶναι τὰ ἀναφερόμενα στὴν ἔρευνα· ὅποιος εἶναι ἀνασφάλιστος, πέρα ἀπὸ τὶς πρῶτες βοήθειες, δὲν δέχεται ἄλλη συνδρομή. ῾Ο φοιτητὴς Μπέντζαμιν Στάινχαρτ δήλωσε ὅτι «᾿Επιστρέφοντας (ἀπὸ τὴ Ζιμπάμπουε), ἀνακάλυψα ὅτι στὶς Η.Π.Α. ἦταν χειρότερα... ᾿Εδῶ, ὑπάρχουν οἱ ὐποδομές, τὸ ἰατρικὸ ὑλικό, τὸ εἰδικευμένο προσωπικό, κι αὐτὸ δὲν μᾶς ἐμποδίζει ν ἀφήνουμε τοὺς πολίτες μας νὰ πεθαίνουν σὰν τὰ σκυλιά».

Σκλήρυνση κατὰ πλάκας. ῞Ομως καὶ τὰ μεσαῖα στρώματα δὲν εἶναι κατοχυρωμένα, σὲ περίπτωση ἀσθένειας σοβαρῆς μὲ οἰκονομικὸ κόστος. Στὶς Η.Π.Α., οἱ ἀσφαλιστικὲς ἑταιρεῖες σχεδὸν ποτὲ δὲν καλύπτουν ἀσθένειες σχετικὲς μὲ «Μυικὴ δυστροφία». Αὐτὸ ἀνακάλυψε μετ ἐκπλήξεως ἡ Σέριλ, μητέρα ἑνὸς ἀγοριοῦ 16 ἐτῶν, ὅταν τῆς διαγνώσθηκε ἡ ἐπάρατη νόσος. ῎Ετσι, οἱ ἀνάγκες γιὰ τὴ θεραπεία της ἀπορροφοῦν ὅλο τὸ μισθὸ τοῦ συζύγου της ποὺ ἀνέρχεται σὲ 20.000 δολλάρια τὸ μήνα...

Παρ’ ὅλα αὐτά, ἀκόμα καὶ ἡ μετριοπαθὴς προσπάθεια τοῦ Μπάρακ ᾿Ομπάμα νὰ ἐπιβάλει ἕνα σύστημα κοινωνικῆς ἀσφάλισης γιὰ ὅλους προσκρούει στὰ μεγάλα συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ στὶς ἀντιλήψεις πολλῶν ποὺ θεωροῦν ὅτι ἡ κοινωνικὴ ἀσφάλιση εὐρωπαϊκοῦ τύπου ἐξωθεῖ τοὺς ἀνθρώπους νὰ μὴν ἐργάζονται καὶ νὰ καταχρῶνται τὸ σύστημα. Κι ὅμως, λίγο ἂν περιόριζαν τὶς στρατιωτικὲς δαπάνες, οἱ κυβερνῆτες τῆς φερομένης ὡς ἰσχυρότερης χώρας τοῦ κόσμου, θὰ μποροῦσαν νὰ προσφέρουν τὸ αὐτονόητο στοὺς πολίτες τους.

(*) Διετέλεσε πρύτανης τῆς Πατριαρχικῆς Σχολῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἦταν δάσκαλος τοῦ ᾿Αγίου Μάρκου τοῦ Εὐγενικοῦ καὶ τοῦ μετέπειτα Πατριάρχη Γενναδίου. Τὸ ἀνωτέρω ἀπόσπασμα τοῦ λόγου του παρατίθεται στὸ τελευταῖο ἀφιέρωμα τῆς «᾿Ελευθεροτυπίας» γιὰ τοὺς μεγάλους αὐτοκράτορες τοῦ Βυζαντίου (᾿Ιανουάριος 2010, σελ. 189).