«Πιστεύω Κύριε, βοήθει μοι τῇ ἀπιστίᾳ». «᾿Ανεχόμενοι ἀλλήλων ἐν ἀγάπη». «᾿Αλλήλων τά βάρη βαστάζετε». «῾Η δύναμίς μου (ἡμῶν) ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται». ῾Η ψυχή μας, πιστεύω, δοκιμάζεται μέ τό πνεῦμα τῶν εὐαγγελικῶν αὐτῶν χωρίων. Χρειαζόμαστε, πράγματι, ἐνίσχυση τῆς ἐμπιστοσύνης μας στό Χριστό καί κατανόηση στά διαφορετικά ἐνδιαφέροντα ἤ χαρίσματα τῶν ἄλλων, πού μπορεῖ νά συμπληρώνεται ἀπό μιά οὐσιαστική ἀλληλεγγύη, ἰδιαίτερα, ὅταν οἱ καιροί εἶναι δύσκολοι καί ταραγμένοι. ᾿Εξάλλου, οἱ δοκιμασίες, οἱ πολιτικές μας ἀδυναμίες, ταπεινώνουν τόν ἐγωϊσμό μας καί διαμορφώνουν τό κοινοτικό μας χρέος, τό πνεῦμα τοῦ «ἐμεῖς». Στίς μακροχρόνιες χριστιανοδημοκρατικές μας προσπάθειες καί τούς κοινωνικούς μας προβληματισμούς προστίθεται σήμερα καί ἡ οἰκονομικοπολιτική κρίση τῆς Πατρίδας μας. Εὐθύνες καί διλήμματα Μ᾿ αὐτή τήν εἰσαγωγή καταθέτω συνοπτικά, μερικές σκέψεις καί προτάσεις γιά τήν πορεία τῆς Χ.Δ. καί τή μαρτυρία τῆς Χριστιανικῆς μέ πνεῦμα κοινωνικῆς εὐθύνης. Δέν ἀρκεῖ σήμερα στή Χ.Δ. καί στήν κοινωνία ἡ κριτική τῶν ἄλλων. ῎Εφθασε ἡ ὥρα νά ἀναλάβουμε ὅλοι τίς εὐθύνες μας. Αὐτοκριτική καί προτάσεις γιά νά ξεπεράσουμε τήν κρίση μέ πρακτικούς τρόπους καί προσφορά ἔργου. Οἱ Χριστιανοί δημοκράτες καί στίς δυσκολότερες συνθῆκες ἐμπνέονται ἀπό τό ὅραμά τους, τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης, καί προσεύχονται καί διακονοῦν τό πολιτικό τους χρέος γιά τήν κοινωνία μέ ἐλπίδα. Δέν δικαιολογεῖται ἡ ἀπελπισία οὔτε, βέβαια, ἡ οἴηση, πώς εἴμαστε τρανοί ἐπαναστάτες γιά πολιτικές ἀνατροπές μέ λόγια, χωρίς μακροχρόνιες, ἐπίμονες, πολύπλευρες πολιτιστικές καί πολιτικές παρεμβάσεις καί συντεταγμένο ἔργο στράτευσης. ῎Αν ἐκτελοῦμε μέ σχέδιο καί σοβαρότητα τό κοινωνικοπολιτικό μας χρέος τῆς διαφώτισης καί τῆς δράσης, δέν θά ἐργαζόμαστε μάταια. ῾Η συμβολή μας θά ἐκτιμηθεῖ, θά ἐπηρεάσει ἀκόμη καί ἄν ἐμεῖς, ὡς Χ.Δ., φθάναμε στά ὅρια τῆς ἱστορικῆς μας διαδρομῆς. Σήμερα κάποιοι ἀπό μᾶς ἀντιμετωπίζουν τά διλήμματα· — Μποροῦμε τήν περίοδο αὐτή νά λειτουργοῦμε ὡς πολιτικό κίνημα ὀργανωμένο καί ὑπεύθυνο μέ ἐκλογικές ἀπαιτήσεις ἤ λόγω συνθηκῶν πρέπει νά περιοριστοῦμε σέ μιά ὑπεύθυνη καί δυναμική ἀνοιχτή πολιτικοκοινωνική ἐφημερίδα, πού θά διαφωτίζει εὐρύτερες χριστιανικές καί κοινωνικές ὁμάδες μέ τά ἄρθρα καί τίς ἐκδηλώσεις της; — Φανταζόμαστε τό Πολιτικό Γραφεῖο ὡς τακτικό ὄργανο πολιτικῶν συζητήσεων καί ἐπίπονης ἐπεξεργασίας ποικίλων κοινωνικῶν θεμάτων μέ τεκμηριωμένο λόγο, πού παρακολουθεῖ τά τρέχοντα πολιτικά θέματα καί προκαλεῖ παρεμβάσεις ἤ θεωροῦμε ἀρκετό νά συνέρχεται ἀραιά, νά προσεγγίζει κάποια θέματα ἀπρογραμμάτιστα, χωρίς νά καταλήγει πάντοτε σέ τεκμηριωμένες ἀποφάσεις ἤ νά ἀδυνατεῖ νά ἐξασφαλίσει τούς ὑπεύθυνους ἐκτελεστές τῶν ἀποφάσεων; ῾Η Χριστιανική Δημοκρατία Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι ἕνα πολιτικό σημερινό κίνημα μέ χριστιανοκοινωνικές ἀφετηρίες καί προθέσεις χρειάζεται μακρόπνοο σχεδιασμό, ἀφοσιωμένα στελέχη καί συστηματική ὑπεύθυνη ἐργασία τῶν μελῶν του, ὅπως θά λειτουργοῦσε μιά ἐπιχείρηση παραγωγική, μιά δραστήρια ἐπενδυτική ἑταιρεία ἤ ἕνα ὀργανωμένο ἐκπαιδευτικό ἵδρυμα καί, ἴσως, ὅπως μιά κοινότητα ζωῆς καί δράσεως, ὅπου οἱ ἀνθρώπινες σχέσεις λειτουργοῦν σέ πνευματική, κοινωνική καί ἐργασιακή βάση ἀλληλεπίδρασης καί μέ δημοκρατικές διαδικασίες. Βρισκόμαστε σέ μιά καμπή ὡς Χριστιανική Δημοκρατία. ῎Αν δέν ἐκμεταλλευτοῦμε τήν εὐρύτερη ἐθνική καί οἰκονομική κρίση, ἄν δέν ἀφυπνιστοῦμε καί παραδεχθοῦμε αὐτοκριτικά τίς ἀδυναμίες μας, προσωπικά καί κοινωνικά, θά πρέπει νά θεωρήσουμε ὅτι ἡ Χ.Δ. συμπλήρωσε τόν κοινωνικοπολιτικό της κύκλο καί ἡ συμβολή της, σημαντική ὁπωσδήποτε, εἶναι ἡ προετοιμασία μερικῶν προϋποθέσεων γιά τήν δράση ἄλλων κινήσεων μέ νέα δυναμική, ἐπαναστατική σέ ὁραματισμούς, τακτική καί ἀποτελέσματα. Διαφορετικά, μέ προσωπική εὐθύνη ὅλων, συντονισμό καί συμπνευματισμό, πού θά ἐμπνέουν τά πρόσωπα τῆς ἡγετικῆς ὁμάδας, θά πρέπει νά κηρύξουν δεκάδες καί ἑκατοντάδες ἀδελφοί διαρκῆ συμμετοχή σέ ἀποφασιστικές διαδικασίες καί σέ καθημερινές ὑποχρεώσεις καί δράσεις. ῎Ισως, τότε, ὁ Θεός θά εὐλογήσει τήν ἱεραποστολική πολιτική μας διακονία καί θά φέρει πολλούς ἐργάτες καί γιά σπορά, σέ μεγάλες κοινωνικές ὁμάδες, καί γιά ὑπομονετικό θερισμό σέ μικρότερες. ῾Η «Χριστιανική» ῎Αν, πάλι, περιοριστοῦμε στήν ἐφημερίδα, θά πρέπει πάλι νά λειτουργοῦμε ὡς ὀργανισμός καί στενότερα ὡς ᾿Επιτροπή, μέ μακρόπνοο σχεδιασμό, ὑπεύθυνες τακτικές συζητήσεις καί χριστιανοκοινωνικές καί πολιτικές εὐθύνες. ῾Η «Χ» χωρίς πολιτική καί κοινωνική - πολιτιστική φιλοσοφία, μόνο ὡς ἐπίκαιρο εἰδησεογραφικό φύλλο, δέν μπορεῖ νά εὐδοκιμήσει καί θά μετατραπεῖ σέ ἀνεμοδούρα. Μιά «Χριστιανική» μέ κανονισμό λειτουργίας, πού θά ἐφαρμόζεται, μέ διευθυντή, μέ συντάκτες καί ἔκτακτους ἤ τακτικούς συνεργάτες, μπορεῖ νά ἐξελιχθεῖ καί νά αὐξήσει τήν κυκλοφορία της μέ προγραμματισμό ἐνεργειῶν. Μπορεῖ νά συνδυάζει ἱστορικές χριστιανοκοινωνικές ἀναδρομές, πού διαμορφώνουν κοινή ἀγωνιστική συνείδηση, ἐκκλησιαστική σοβαρή ἐνημέρωση, πολιτιστική καί κοινωνική δημιουργική δημοσιογραφία καί ὑπεύθυνα σχεδιασμένη πολιτική στόχευση, πού νά ἀφυπνίζει, νά ἐνημερώνει καί νά συνεγείρει. ῞Ομως ὅλα αὐτά μποροῦν νά ἐπιτευχθοῦν σωστά μέ ἀνοιχτή δημοκρατική συνεργασία. Μιά χριστιανοκοινωνική πολιτική ἐφημερίδα, ἄν ἀποτελεῖ ὄργανο μαρτυρίας καί ἀγώνα, μέ κύκλους μελέτης καί πολιτικές παρεμβάσεις, μπορεῖ νά εὐρύνει τήν ἐπιρροή της, νά λειτουργεῖ ὡς ὄργανο εὐρύτερων πολιτικοκοινωνικῶν διεργασιῶν, συγκλίσεων καί συνεργασιῶν καί νά γεννήσει ἔπειτα πολιτικές δυνάμεις ἤ νέο πολιτικό κίνημα ἐν τῆ πράξει, μέ πλατιά κοινωνικά στρώματα πού νά τό ὑποστηρίζουν, ὅπως προέβλεπαν προηγούμενα Συνέδριά μας. Συνεργασίες Συνήθως λίγους μῆνες πρίν τίς πολιτικές ἐκλογές ἀκούγονται φωνές προτρεπτικές γιά τή συνεργασία διαφόρων χριστιανικῶν κινήσεων ἤ ἄλλων μικρῶν πολιτικῶν κομμάτων γιά συμμετοχή στίς ᾿Εκλογές γιά νά ἀντιμετωπιστεῖ ἡ φαυλότητα τῶν κομμάτων ἐξουσίας, πού διασπαθίζουν τό δημόσιο πλοῦτο καί ἀδιαφοροῦν γιά τήν ἐθνική ἀνεξαρτησία καί τήν πολιτιστική παράδοση τῆς Χώρας. Θεωρῶ τυχόν ἔκτακτες τέτοιες προεκλογικές συνεργασίες μή σοβαρές καί ἀναποτελεσματικές, τουλάχιστον γιά δύο λόγους· Δέν ἐμπνέουν ἐμπιστοσύνη στήν κοινή γνώμη καί δέν ἐξασφαλίζουν οὔτε συμπνευματισμό καί κοινότητα στόχων στίς ἴδιες τίς κινήσεις ἤ κόμματα συνεργασίας. ῞Ομως μικρές πολιτικές κινήσεις μέ ὁράματα καί πολιτική ἀνιδιοτέλεια, ἐφόσον ἀσχολοῦνται συστηματικά μέ τά πολιτικοκοινωνικά προβλήματα, μποροῦν νά συνεργάζονται, ἀνεξάρτητα ἀπό τίς ᾿Εκλογές, σέ ποικίλα κοινωνικά, πολιτιστικά, ἐθνικά καί πολιτικά θέματα, πραγματοποιώντας ἐκδηλώσεις ἤ ἐκδόσεις καί κοινές δράσεις. Αὐτές καλλιεργοῦν τήν ἀλληλογνωριμία καί συμβάλλουν στήν κοινωνική καί πολιτική ἀφύπνιση. ῎Ετσι αἴρονται οἰ προκαταλήψεις καί ὑπερβαίνονται σταδιακά οἱ ὁμαδικοί ἐγωϊσμοί, οἱ ὁποῖοι ἀντιστέκονται στή δημιουργία τῶν εὐρύτερων κοινωνικῶν ρευμάτων ἀναδημιουργίας. Γι᾿ αὐτό ἀπό τό ΣΤ’ Συνέδριο ὑποστήριξα τέτοιες συνεργασίες καί ὄχι εὐκαιριακές προεκλογικές συνεννοήσεις, πού ἀναιροῦν τό βαθύτερο νόημα τῆς πολιτικῆς δράσης, πού ἀπαιτεῖ κοινότητα ἰδεῶν καί προγράμματος μακρᾶς πνοῆς. Νέα ἡγεσία τῆς Χ.Δ. Εἶναι κρίσιμη ἡ ἀνάληψη τῆς ἡγετικῆς ὁμάδας τῆς Χ.Δ. ἀπό νέα πρόσωπα, πού ἐνδεχομένως, δέν διαθέτουν ἱκανή πεῖρα, ὅπως τοῦ προέδρου, ἤ ἐπαρκῆ χρόνο, λόγω τῶν ἐπαγγελματικῶν τους ἀπασχολήσεων καί τῆς οἰκονομικῆς κατάστασης τῆς Χ.Δ. Γι᾿ αὐτό ἡ συμβολή καί ἡ συμπαράσταση ὅλων στό νέο ξεκίνημα εἶναι ἀπαραίτητες, θά ἔλεγα δεδομένες. Μέ αὐτοκριτική, διάθεση συνεργασίας καί κατανομή ὑπευθυνοτήτων καί πρακτικῶν ἔργων, μποροῦμε νά ἐλπίζουμε στήν ἀγωνιστική συνέχεια μέ νέες ἰδέες καί ἐνθουσιασμό. Πρῶτα ὁ πρόεδρος καί οἱ ἄλλοι, πού ἀποτελοῦν τά παλαιά στελέχη τοῦ Κινήματος, θά εἶναι στή διάθεση τῶν νεωτέρων, πού θά ἀναλάβουν νά σηκώσουν ἕνα πολιτικό σταυρό διακονίας. ῾Ο σταυρός ὅμως αὐτός θά γίνεται ἐλαφρύς, γιατί θά φέρνει τό ἀναστάσιμο μήνυμα καί τήν ἐλπίδα τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης ἀλλά καί τήν ἀγάπη τῶν ἀδελφῶν. Στή Χ.Δ. ὑπάρχουν πολλά στελέχη μέ σημαντικές ἱκανότητες, πού ἄν ἀκολουθήσουν ἕνα συντονισμένο σχέδιο καί συνεργαστοῦν ἐμπνευσμένα, χωρίς ἐγωϊσμούς, μποροῦν νά δημιουργήσουν, ἀλληλοσυμπληρούμενα, ἕνα ἐξαιρετικό ὀργανισμό, μιά δυνατή κοινότητα πολιτικῆς διακονίας. ᾿Ανοιχτό δημοκρατικό χριστιανοκοινωνικό πνεῦμα Στή σημερινή πολιτική συγκυρία δέν μποροῦμε νά φανταστοῦμε συγκλίσεις ἤ προσεγγίσεις μέ τά σημερινά πολιτικά κόμματα, ὅπως τό ΠΑΣΟΚ, ἡ Ν.Δ., τό ΚΚΕ, ὁ ΣΥΡΙΖΑ ἤ ὁ ΛΑΟΣ. ῾Η Χ.Δ. ἔχει διαμορφωμένη πολιτική φιλοσοφία καί ἱστορία, πού διαφέρει ριζικά ἀπό ἐκείνη τῶν ἄλλων κομμάτων. Μπορεῖ ὅμως νά ἐλέγχει ἤ νά ἐγκρίνει μιά πολιτική τους πρόταση ἤ στάση ἀπό αἴσθημα ἐθνικῆς εὐθύνης. Γιά μείζονα ἐθνικά θέματα μπορεῖ νά ὑποστηρίζει κάποια κοινή πρόταση. ῞Ομως θεωρεῖ ὅτι ἡ χριστιανοκοινωνική ἀλλαγή βρίσκεται μακριά ἀπό τήν προοπτική ὅλων αὐτῶν τῶν κομμάτων καί ἀγωνίζεται μέ λίγες ἴσως δυνάμεις, γιά τήν ἐγκατάλειψή τους καί τή δημιουργία νέου πολιτικοῦ κινήματος, μέ στόχους τή δικαιοσύνη, τό πατριωτικό καθῆκον καί τή δημοκρατία. ῾Η Χ.Δ. μπορεῖ, γι᾿ αὐτό, νά ἀναλαμβάνει ὁποιεσδήποτε πρωτοβουλίες, σέ συνεργασία μέ μητροπόλεις, ἐνορίες, πολιτικές κινήσεις, πολιτιστικούς συλλόγους καί πρόσωπα γιά σοβαρά θέματα εὐρύτερης κοινωνικῆς σημασίας, χωρίς προκαταλήψεις. ῎Ισως κάθε 2 - 3 μῆνες μποροῦν νά ὀργανωθοῦν ἀπό τή Χ.Δ. ἤ μόνον τή «Χ» στίς πόλεις καί τήν ἐπαρχία ὁμιλίες, ἐκδηλώσεις ἤ δράσεις μέ εὐρύτερη συνεργασία γιά νά συνεγερθεῖ ἡ ἑλληνική κοινωνία. Οἰκονομική καί ἐθνική κρίση Γράφτηκαν καί ἀποκαλύφτηκαν πολλά, πού ἀπέδειξαν τήν ἐθνική καί κοινωνική ὀλιγωρία ἤ καί σκανδαλώδη διασπάθιση τοῦ δημόσιου χρήματος ἀπό τά κόμματα κυρίως ἐξουσίας καί ὄχι μόνον. ᾿Αποκαλύφθηκε ποιοί εἶναι προνομιοῦχοι καί ποιές κοινωνικές ὁμάδες ἐξασφαλίζουν τή μερίδα τοῦ λέοντος στό ἐθνικό προϊόν ἀκόμη καί κάποιοι εὐνοημένοι στίς ΔΕΚΟ μέ διπλάσιους ἤ τριπλάσιους μισθούς. ῾Η Χριστιανική μέ τήν ἀρθρογραφία της καί μέ τίς ἐκδόσεις της πρωτοστάτησε σ᾿ αὐτή τή διαφωτιστική δημοσιογραφία. Τώρα, ὡς Χριστιανοί, ὡς πολίτες, ὥς ῞Ελληνες, ὀφείλουμε κυρίως νά μελετήσουμε, νά ἐργαστοῦμε καί νά συνεργαστοῦμε καί νά προτείνουμε τρόπους γιά τήν ὑπέρβαση τῆς κρίσης, γιά τήν πολύπλευρη ἀναπτυξιακή προσπάθεια, ἀκόμα καί μέ μικρές συνεταιριστικές δράσεις στό γεωργικό, βιοτεχνικό ἤ πολιτισμικό χῶρο. Στήν κρίσιμη θέση πού φθάσαμε πρέπει νά ἀναγνωρίσουμε ὅτι ἡ εὐθύνη βαρύνει ὅλους, σχεδόν, τούς πολίτες. Γιατί πολλοί ἀδιαφορήσαμε, ἐπιδιώξαμε τό ρουσφέτι, ἐκζητήσαμε τήν ἐπαγγελματική «καταξίωση» μέ ἀναξιοκρατικές κομματικές διαδικασίες, παραγκωνίζοντας τούς ἀξιότερους. Δέν ἀποδώσαμε τό φόρο, ἀποκρύψαμε εἰσοδήματα, καταλάβαμε δημόσιες θέσεις χωρίς νά παρέχουμε ἔργο, εἰσπράξαμε ὑπερωρίες χωρίς πρόσθετες ὑπηρεσίες, ἀνεχθήκαμε τήν ἀδικία, θεωρήσαμε τή δημόσια διακονία ὡς ἀφέλεια καί δώσαμε τόπο στούς καταχραστές καί καιροσκόπους. Περιοριστήκαμε στό ἰδιωτικό συμφέρον. Τώρα κινδυνεύουμε νά παραδώσουμε τήν ῾Ελλάδα στά ξένα συμφέροντα καί τίς νέες γενιές στήν ἀνεργία, τήν ἀπελπισία καί τήν ἐθνική ταπείνωση. Καιρός πιά γιά αὐτοκριτική, μετάνοια καί ἀλλαγή πορείας. ᾿Από τό «ἐγώ» στό «ἐμεῖς». ᾿Από τήν ἀπραξία στήν ὑπεύθυνη δράση. ῎Ας ἐμπνευστοῦμε ἀπό τόν πατριώτη Μακρυγιάννη. «Εἴμαστε εἰς τό ἐμεῖς καί ὄχι εἰς τό ἐγώ».