Αρχική arrow ΑΡΧΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ arrow 999 arrow Ἰδεολογικά ρεύματα καί πολιτική δράση στήν προεπαναστατική Ρωσία (1825-1916)

Ἰδεολογικά ρεύματα καί πολιτική δράση στήν προεπαναστατική Ρωσία (1825-1916)

Έχει γραφτεί από Δημήτρης Μπαλτάς
Κυριακή, 17 Δεκέμβριος 2017
Berdyaev5.jpg

Γιά νά κατανοήσει κανείς τίς ρίζες τῆς ἐπανάστασης τοῦ 1917 στήν Ρωσία, εἶναι ἀναγκαῖο νά ἀνατρέξει στήν ἱστορία της, καί συγκεκριμένα στήν ἐποχή ἀπό τό 1825 μέχρι τό 1916, ὅπου θά ἀνακαλύψει τά ἰδεολογικά ρεύματα πού διαμορφώνονταν ἐκεῖ, σταδιακά, τόσο σέ θεωρητικό ἐπίπεδο, δηλαδή συζητήσεων καί ἐπιδράσεων, ὅσο καί σέ πρακτικό, τό ὁποῖο ἀφορᾶ τήν κατά καιρούς πολιτική δράση, πού ἀναλάμβαναν σέ κρίσιμες ἐποχές συγκεκριμένοι πολιτικοί σχηματισμοί (ὀργανώσεις καί κόμματα).
Στήν ἀρχή τῆς διαδρομῆς αὐτῆς θά πρέπει νά γίνει βεβαίως ἀναφορά στήν ἐξέγερση τῶν ἀποκληθέντων Δεκεμβριστῶν τό 1825, ὅταν ἀνώτεροι ἀξιωματικοί τοῦ στρατοῦ μαζί μέ μερικές μονάδες τοῦ στρατοῦ ἀλλά καί διανοούμενοι, ἐπηρεασμένοι ἀπό τίς φιλελεύθερες ἀρχές τῆς Ἀμερικανικῆς καί τῆς Γαλλικῆς Ἐπανάστασης, κινήθηκαν ἐναντίον τοῦ τσάρου Νικολάου Α΄ τήν 14η Δεκεμβρίου 1825, ἀπαιτώντας μεταρρυθμίσεις.
Στήν διαμόρφωση ἀλλά καί στήν ἐξέλιξη τῆς ρωσσικῆς σκέψεως τοῦ ιθ' ἀλλά καί τοῦ κ' αἰ. καθοριστική ὑπῆρξε ἡ συζήτηση καί ἡ ἀντιπαράθεση μεταξύ τῶν σλαβόφιλων καί τῶν δυτικόφιλων. Ἀπό τήν μία, οἱ σλαβόφιλοι (Ἀ. Κομιάκωφ, Ἰ. Κιριέφσκι, Κ. Ἀκσάκωφ, Ἰ. Σαμάριν) ἦσαν γενικά ἐπιφυλακτικοί στήν πορεία τῆς Ρωσίας προς τόν εὐρωπαϊκό πολιτισμό, ἐνῶ, ἀπό τήν ἄλλη, οἱ δυτικόφιλοι, ἄν καί ὄχι ὅλοι, θεωροῦσαν ὅτι τό μέλλον τῆς Ρωσίας σχετίζεται μέ τήν εὐρωπαϊκή ἀνάπτυξη (περισσότερο ὁ Β. Μπελίνσκι, λιγότερο ἴσως ὁ Ἀ. Χέρτζεν καί ὁ Μ. Μπακούνιν, μέ πολλές διαφοροποιήσεις πάντως σέ ἐπιμέρους ζητήματα, καί σέ κάποιον βαθμό ὁ Ν. Τσερνισέφσκι καί ὁ Ν. Ντομπρολιούμποφ). Μία ἄλλη, ἐπίσης ἐνδιαφέρουσα καί μακροχρόνια συζήτηση, μεταξύ τῶν Ρώσσων διανοουμένων τοῦ ιθ΄ αἰ., παρουσιάστηκε πάνω σέ ζητήματα τῆς σοσιαλιστικῆς θεωρίας. Συγκεκριμένα, στήν ρωσσική φιλοσοφία τοῦ ιθ' αἰ. ἀλλά καί τῶν ἀρχῶν τοῦ κ' αἰ. κυριαρχοῦν συνοπτικά τέσσερις, κυρίως, μορφές τῆς σοσιαλιστικῆς θεωρίας: α'. ἡ ἀναρχική θεώρηση (= ὁ ἐπαναστατικός σοσιαλισμός) τοῦ Μ. Μπακούνιν καί τοῦ Π. Κροπότκιν β'. ἡ θεώρηση τῶν narodniki (= τῶν Ρώσσων λαϊκιστῶν) μέ ἡγετική μορφή τόν Ν. Μιχάηλοφσκι γ'. ὁ «ὀρθόδοξος» Μαρξισμός (= ἐπιστημονικός Σοσιαλισμός) τοῦ Γεωργίου Πλεχάνωφ καί δ'. ὁ κριτικός Μαρξισμός, ὁ ἀποκληθείς καί «νόμιμος Μαρξισμός», ὅπως τόν ἐξέφρασαν ὁ Μ. Τουγκάν-Μπαρανόφσκι, ὁ Ν. Μπερντιάγιεφ, ὁ Σ. Μπουλγκάφωφ, ὁ Π. Στροῦβε, ὁ Σ. Φράνκ, ὁ Β. Κιστιακόφσκι καί ὁ Π. Νοβγκορόντσεφ.
Σέ μία ἐπίσης πρώιμη ἐποχή, κατά τό 1851, ὅταν ἔγραφε τήν «Ἐξομολόγησή» του, ὁ Μπακούνιν εἶχε κάνει λόγο γιά τήν «ἀναγκαιότητα τῆς ἐπανάστασης στήν Ρωσία» . Πάντως, ἡ μόνη ἐπαναστατική ἐνέργεια στήν Ρωσία καί πρίν ἀπό τό 1870 εἶναι ἡ ἀποτυχημένη ἀπόπειρα ἐκ μέρους τοῦ Ντμίτρι Καρακόζοφ δολοφονίας κατά τοῦ τσάρου Ἀλέξανδρου Β΄ στίς 4 Ἀπριλίου 1866.
Γιά τήν ἱστορία, θά πρέπει νά λεχθεῖ ὅτι ἡ πρώτη μορφή ἐπαναστατικῆς ὀργάνωσης στήν Ρωσσία τῆς δεκαετίας τοῦ 1860 ὑπῆρξε ἡ βραχύβια καί χωρίς ἰδιαίτερη πολιτική δράση «Λαϊκή Ἐκδίκηση», ἀποτελούμενη ἀπό μερικές δεκάδες φοιτητές, πού ἵδρυσε τό 1869 ὁ Σεργκέι Νετσάγιεφ, τήν μορφή τοῦ ὁποίου ἀπεικόνισε λογοτεχνικά ὁ Φ. Ντοστογιέφσκι, στό πρόσωπο τοῦ Πιότρ Βερχοβένσκι στούς Δαιμονισμένους.
Ἀλλά στήν ἑπόμενη κρίσιμη δεκαετία τοῦ 1870 ἱδρύονται στήν Ρωσσία οἱ δύο σπουδαιότερες ἐπαναστατικές ὀργανώσεις, ἡ «Γῆ καί Ἐλευθερία» (1876), ἡ ὁποία οὐσιαστικά ἐξέφραζε τίς ἀπόψεις τῶν ναρόντικων, καί μετά τήν διάσπασή της ἡ περισσότερο ἐξτρεμιστική «Λαϊκή Θέληση» (1879), ἡ ὁποία θά ὀργανώσει ἐπιτυχῶς τήν δολοφονία τοῦ τσάρου Ἀλέξανδρου Β΄ τήν 1η Μαρτίου 1881.
Μία ἰδιαίτερη μορφή τῆς δεκαετίας τοῦ 1870 εἶναι ὁ θεωρητικός τῆς ἐπανάστασης Πιότρ Τκάτσεφ, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριζε τήν πρόκληση πραξικοπήματος ἐκ μέρους ἑνός ἐπαναστατικοῦ κόμματος, τό ὁποῖο ἐν συνεχείᾳ θά πραγματοποιοῦσε τήν ἐγκαθίδρυση τῆς δικτατορίας τοῦ προλεταριάτου. Ὀρθῶς βεβαίως ὁ Μπερντιάγιεφ ἰσχυρίζεται ὅτι ὁ Τκάτσεφ «πρέπει νά θεωρεῖται ὁ πρόδρομος τοῦ Λένιν» .
Στήν δεκαετία τοῦ 1880 θά κάνει τήν ἐμφάνισή του στήν Ρωσία ὁ Μαρξισμός μέ τόν Γεώργιο Πλεχάνωφ, ὁ ὁποῖος «πίστευε πώς ἡ ἀνάπτυξη τοῦ Καπιταλισμοῦ στή Ρωσία ἦταν ἀναπόφευκτη» . Πάντως εἶναι γεγονός ὅτι ἡ τελευταία δεκαετία τοῦ 19ου αἰ. χαρακτηρίζεται ἀπό μία ἔντονη βιομηχανική ἀνάπτυξη, κυρίως χάρις στίς πρωτοβουλίες τοῦ ὑπουργοῦ Οἰκονομικῶν Σεργκέι Βίτε, ὁ ὁποῖος συνέβαλε ἀποφασιστικά στήν ἐκβιομηχάνιση τῆς Ρωσίας. Προς τό τέλος τοῦ 19ου αἰ. θά διαμορφωθοῦν στήν Ρωσία δύο κόμματα, πού θά παίξουν καθοριστικό ρόλο μέχρι τήν Ἐπανάσταση τοῦ 1917. Πρόκειται γιά τό μαρξιστικῶν καταβολῶν Ρωσικό Σοσιαλδημοκρατικό Ἐργατικό Κόμμα, πού ἱδρύθηκε ὑπό τόν Βλαντίμιρ Λένιν τό 1898 καί τό ὁποῖο γενικά στηριζόταν στήν διαμορφούμενη ἀκόμη τότε ἐργατική τάξη, καί τό Κόμμα τῶν Σοσιαλεπαναστατῶν, γνωστῶν καί ὡς Ἐσέρων, πού ἱδρύθηκε ἀπό τόν Βίκτορα Τσερνόφ τό 1902 καί τό ὁποῖο γενικά ἀπέδιδε μεγάλη σημασία στόν ρόλο τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ἀπό τήν διάσπαση τοῦ ΡΣΕΚ θά προέλθει, ὡς γνωστόν, τό Κόμμα τῶν Μπολσεβίκων, πού θά καταλάβει βίαια, ἐνῶ ἤδη εἶχε χάσει τίς διεξαχθεῖσες ἐκλογές, τήν ἐξουσία ἀκριβῶς πρίν ἀπό ἑκατό χρόνια, τόν Νοέμβριο τοῦ 1917. Γιά τήν ἱστορία, θά σημειώσω ὅτι ἀπό τίς ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰ. εἶχαν διαμορφωθεῖ καί δύο ἄλλα Κόμματα, πολύ μικρότερης ἐμβέλειας, στήν Ρωσία: ἡ «Ἕνωση τοῦ λαοῦ τῆς Ρωσίας», πού συγκέντρωνε στίς τάξεις του τούς μοναρχικούς καί τό «Συνταγματικό-Δημοκρατικό Κόμμα» (γνωστό καί ὡς Καντέτ), στό ὁποῖο μετεῖχαν οἱ μεσαῖες τάξεις καί οἱ φιλελεύθεροι διανοούμενοι.
Τό γεγονός πού θά σημαδέψει πολιτικά τήν Ρωσία στίς ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰ. εἶναι ἀναμφίβολα ἡ «Ἐπανάσταση τοῦ 1905». Πάντως, γιά τήν γαλλίδα ἀκαδημαϊκό H. Carrère d’ Encause, ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 1905 ὑπῆρξε ἀποτυχημένη, διότι ἀφ’ ἑνός μέν «δέν εἶχε κάποιον γιά νά τήν καθοδηγήσει», ἀφ’ ἑτέρου δέ «εἶχε περιορισμένο γεωγραφικά καί κοινωνικά χαρακτήρα» .
Ὁλοκληρώνοντας τήν περιδιάβαση στήν προεπαναστατική Ρωσία, θά σημειώσω ὅτι οἱ διανοούμενοι στήν Ρωσία ὄντως ἤθελαν καί προετοίμαζαν θεωρητικά ἐπί μακρόν τήν ἐπανάσταση, ἀλλά σέ καμμία περίπτωση μία ἐπανάσταση μέ τήν μορφή πού αὐτή ἔλαβε τό 1917. Γι’ αὐτό καί ὁ Μπερντιάγιεφ θά ἰσχυριστεῖ ὅτι «ἡ πραγμάτωση τῆς ἐπανάστασης ἀποδείχτηκε γι’ αὐτήν (ἐνν. τήν Διανόηση) ἡ καταστροφή της, τό τέλος της» . Ἀπό τά ἀναφερθέντα φαίνεται λοιπόν ὅτι ἡ ἐπανάσταση τοῦ 1917 ὑπῆρξε τό ἀναπόφευκτο προϊόν μιᾶς μακρόχρονης ζύμωσης στήν Ρωσία, τόσο θεωρητικῆς-ἰδεολογικῆς ὅσο καί πρακτικῆς. Πάντως σήμερα, ἑκατό χρόνια μετά, συζητεῖται μεταξύ τῶν διανοουμένων ἐάν αὐτή ἡ ἐπανάσταση ἄλλαξε πράγματι τόν κόσμο, καί τόν ρωσικό εἰδικότερα, πρός τό καλύτερο ἤ ἐάν διέψευσε σταδιακά, καί γιά διαφόρους λόγους, τίς ἐλπίδες τῶν λαῶν γιά ἐλευθερία καί δικαιοσύνη.
(Συνεπτυγμένη μορφή τῆς ὁμιλίας τοῦ γράφοντος στήν ἐκδήλωση «Ρωσική Ἐπανάσταση 1917. Ἰδεολογικές ζυμώσεις πού ὁδήγησαν σ’ αὐτήν, ἡ ρωσική Διανόηση καί ἡ ὀρθόδοξη χριστιανική ματιά τοῦ Νικολάι Μπερντιάγιεφ», στήν αἴθουσα τῆς ΕΣΗΕΑ, στίς 22.11. 2017)

Πρόσφατα σχόλια

Μετεκλογικά 20ής του Σεπτέμβρη και η ΛΑ.Ε
(ουτε)Συνετος (ουτε)Επαναστατης
26 Οκτ 2015, 00:42
Μετεκλογικά 20ής του Σεπτέμβρη και η ΛΑ.Ε
Συνετος Επαναστατης
25 Οκτ 2015, 11:53
 

Στατιστικά

Γλώσσες: 1
Μέλη: 206
Νέα: 1485
Σύνδεσμοι: 24
Επισκέπτες: 1894704
 

Οι Ροές Ειδήσεων της Χριστιανικής

RSS 0.91
RSS 1.0
RSS 2.0
ATOM 0.3
OPML


Copyright (C) 2006-2015 ΚΙΝΗΜΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. All rights reserved.
Powered by Jim Pap | Γραφικά από τον Αγιογράφο Γ.Κ.